Bas Verbeek – Freelance Journalist

Eindelijk zag ik de befaamde opvolger van Borat: Bruno. Ik besefte me al snel dat ik zat te kijken naar een man die alle performance artiesten die ik onlangs op de New Yorkse festivals zag met gemak overtreft. Ik zat daar vooral in zalen vol met andere mensen die ‘ook iets met kunst doen’, de optredende artiesten stonden zogezegd te preken voor eigen parochie. Dat is op zichzelf prima, want daar wordt het begrepen en gewaardeerd en het houdt de kunstsector geïnspireerd. Veel interessanter zijn echter de kunstenaars die de waan van de dag breken door op ruwe wijze een spiegel in de lucht te houden, mensen wakker te schudden of simpelweg prikkelen door pure verwarring. Een spiegel voor je kop kan nogal intimiderend zijn, zeker als je een lelijk gezicht hebt – of daar in ieder geval van wordt beschuldigd. Theo van Gogh had met de islam een gevaarlijk onderwerp in handen dat hij met de dood heeft moeten bekopen. Net als een absurdist als Hans Teeuwen werd hij door de minder moordlustigen die net zo weinig gediend waren van het lawaai waarmee de opschudding gepaard ging, op zijn minst weggezet als als herrieschopper.

Herrieschopper zal ook door velen de bestempeling zijn voor Sacha Baron Cohen, de maker van Ali G, Borat en Bruno. Schaamte, afschuw, intimidatie en andere uiterst oncomfortabele gevoelens zijn nou niet de meest populaire emoties om op te wekken. Nodig zijn ze wel, zo demonstreert Cohen. Zonder echt te oordelen creëert hij situaties die laten zien dat wij mensen allerlei weinig tolerante eigenschappen bezitten. Of ja wij mensen; in het geval van Borat en Bruno de Amerikanen in het bijzonder. Demonstreerde Borat de stand van zaken op het gebied van discriminatie op basis van cultuur in de Verenigde Staten, met Bruno doet hij hetzelfde maar dan op basis van seksuele geaardheid. Hij dringt binnen in de comfortzone van vele mensen, een plek waar je goed kan toetsen hoe tolerant een persoon écht is. Ontzettend gay over straat huppelen in het midden oosten en iets te eerlijk gesprekken aan gaan met louche figuren daar, is een extreem dat weinig andere artiesten zullen kunnen en durven. Oké, dat je dan aangevallen wordt door de uberconservatieve lokale bevolking was een beetje te verwachten; toch is de vertoning van de situatie relevant: je weet het, maar nu voel je het. Hij lijkt ‘te ver’ te gaan, maar uiteindelijk tekent hij iedere keer weer helder uit dat niet hijzelf maar degene in het spiegelbeeld daadwerkelijk degene is die te ver gaat.

Het tafereel in het midden oosten is één van de performances die de film aan elkaar rijgt. Een ander hoogtepunt is de scene waarin Cohen zich heeft binnengewerkt als presentator op een kooivechtevenement ergens in het conservatieve Amerikaanse zuiden. Voor degenen die het nog niet gezien hebben, zal ik het niet verklappen, maar het eindigt in een boze menigte.Veel van de ’slachtoffers’ in de film zullen zich aangevallen voelen in hun eer. Dat is precies de eer die samenhangt met tolerantie en het menselijke vermogen om ware harmonie te creëren. Hoe brutaal een Cohen of Teeuwen of van Gogh dus ook lijken, het zijn uiteindelijk mensen die staan voor een mooiere samenleving en dat niet alleen voornemen op oudjaarsavond, maar actief wrikken aan de vastgeroeste lelijke dingen in de samenleving. Echte kunstenaars.

Momenteel is New York de place to be voor performance arts. Met twee festivals tegelijk kon je op vele locaties terecht voor allerlei performances. Het drie weken durende Performa en het vijf dagen durende Live Action New York geven gratis een behoorlijk aantal performances weg. De afgelopen drie dagen blokte ik mijn eigen festivalschema in elkaar – New York is een continue cultureel blokkenschemafestival als je wilt – om mezelf in de kleine scene te begeven. Klein ja, want hoewel New York een grote stad is, als het gaat om experimentele kunst zit er niet heel veel verschil tussen een Tilburg en New York.

Zowel het wijd verspreide Performa festival als het op één locatie gebaseerde Live Action New York Festival toonde een paar interessante artiesten. Laatstgenoemde heeft Scandinavië als thema, wat betekent dat er alleen maar artiesten uit die regio optreden. Een van de interessantste namen op het affiche was Eric Andersen, een van de oprichters van de Fluxus beweging die nog altijd met plezier zijn publiek verward met droge, onbeduidende optredens. Zo ook dit keer, met een optreden waarin hij met drie andere voorlezers door elkaar dezelfde text in canon opleest, waarin een uitleg wordt aangekondigd wat het verschil is tussen ‘dit en dat’. Dat verschil wordt aangetoond in geld als hij twee tassen vol bezittingen – gewillig ingeleverd door de aanwezigen die geen idee hebben wat er gaat gebeuren – veilt als finale van het optreden. Erg Fluxus dus.

Een paar andere sterke performances van afgelopen weekend op een rijtje.

Jane Jin Kaisen die non-stop zoende met Guston Sondin Klausner voor een stille film vol beelden van het leven van de militairen tussen de Koreanen in Seoul.

Katia Bassanini die op verzoek een nummer van haar smakelijke menu opvoerde. De stewardess-achtige uitleg van seksuele standjes en de demonstratie van eetgeluiden bijvoorbeeld.

Een absurde situatie van Einat Amir waarin een dame zit te huilen, de ex vriend stom in een hoek staat te lachen terwijl een ingehuurde acteur gladde praatjes houdt over zichzelf en verbanden legt tussen alles wat we hier zien om het wat duidelijker – of juist vager – te maken.

De Koreaanse gemeenschap in New York loopt vanavond uit voor de popheld Kim Gun Mo. Helaas ontdek ik dit soort evenementen nogal eens op het (te) laatste moment, hoewel 120 dollar (40 dollar voor een plek ver weg op het balkon) ook wel wat aan de prijzige kant is om tussen joelende New Yorkse Koreanen te staan. Interessant is de best verkopende zanger in Korea ooit echter wel. In de jaren negentig introduceerde hij veel westerse muziekstijlen om er zo bijvoorbeeld Koreaanse reggae of oriëntale rock ‘n roll van te maken. Een stuk authentieker – volkser ook wel – dan de huidige K-Pop zoals in mijn eerdere berichtgeving al wel duidelijk werd. En met een knipoog. Zoals in deze clip van Your Apartment, waarin de gangsterrap ludiek wordt gebruikt. Kunnen de huidige industrie-idolen nog wat van leren.

Wat kan je in de stad doen om positieve verandering te stimuleren? Een hele hoop. Misschien ken je de bekendere projecten als guerrilla gardening, of een gedeelte van de bovengrondse rails in New York dat is omgebouwd tot park promenade. Zo zijn er nog talloze creatieve mensen die met hun idee een ander licht schijnen op de urbane ruimte. Het Canadese instituut Canadian Centre for Architecture (CCA) verzamelt deze initatieven, netjes op een rijtje gezet op hun website. CCA kwam naar New York om nog meer mensen aan te sporen om dit soort goede ideeën vooral uit te voeren, daarvoor is een tweede challenge gestart.

Het Performa festival, waarvoor het CCA naar New York kwam, toont overigens veel artistieke projecten die in het teken staan van positieve, innovatieve verandering van de samenleving. Als performance arts-festival verwachtte ik veel performance arts in de meer letterlijke betekenis van het begrip, maar  het is duidelijk meer dan dat. In dezelfde categorie als de CCA acties valt bijvoorbeeld het project Cities of Tomorrow en het journalistieke project The First / The Last Newspaper. Over laatsgenoemde later deze week meer. Voordat dit een bericht met een overdosis aan links wordt, raad ik aan om de site van Performa zelf te checken en door te klikken naar de vele interessante projecten.

Er zijn liefhebbers van het magazine Vice, dat kan, want Vice belicht vaak zat toffe dingen in de vorm van geweldige fotoseries, leuke artikelen, gave video’s en soms ook wat brutale schreeuwerij. Maar dat er ook mensen zijn die zodanig bezeten zijn van het blad, dat ze zelfs sex willen hebben in ruil voor een kaartje voor een Vice-feest wist ik nog niet. Ok, je moet je wel even wassen van te voren, maar degene die een kaartje had mocht met deze 20-something petite female het bed in. Who needs dollars anyway?

De persoon in kwestie was helaas niet bereikbaar voor een interview…

22 miljoen  sprekers van de Nederlandse taal tegenover bijna 400 miljoen Engelstaligen, plus al die andere tientallen miljoenen die Engels als tweede taal hebben. Ik kon de gedachte niet uit m’n hoofd krijgen toen ik op een zeeeer exclusief feestje van Esquire was. Het mannenblad van het machtige uitgeversconcern Hearst hoeft zich duidelijk minder financiële zorgen te maken dan de gemiddelde Nederlandse redactie. Ik mocht naar binnen op het Best & Brightest feestje als gezelschap van een van de voormalig Best & Brightests – een speciale uitgave waar veelbelovend talent in wordt uitgelicht. Het feestje vond afgelopen maandag plaats in een superdeluxe groot appartement in hartje Manhattan waar redacteuren rondliepen in het kleine gezelschap van mensen die op een hoog niveau bezig zijn met hun vakgebied om de wereld een stukje mooier te maken. Zo wordt me tenminste met overtuigende speeches duidelijk gemaakt.

Een van de redacteuren valt me op. Strak gestyled halflang haar, brilletje, net in het pak. ‘Ik moet weer verder’ zo zie ik hem meerdere gesprekken semi-subtiel afronden. Ook de hoofdredacteur praat even met mijn gezelschap, maar houdt het bijtijds voor gezien. Amerikanen socializen duidelijk doelgericht en als er voor hen niks te halen valt, zijn de gesprekken sneller voorbij dan de andere. Journalistiek bij Esquire is namelijk serieus, erg serieus. Dat ze in het MoMa een collectie voorpagina’s hebben hangen dat bestempeld is als essentiele Amerikaanse iconografie, prijzen wonnen voor beste tijdschrift en voorop lopen in mediainnovatie, komt niet zomaar uit de lucht vallen. Op het feestje is een voorproefje te zien van video’s die tevoorschijn komen als je de barcode van de betreffende pagina van het decembernummeromhoog houdt, om maar een voorbeeldje te noemen – hoewel dat nou niet superbaanbrekend is. Hoe dan ook, de kwaliteitsdrempel ligt hoog, wat in Nederland uiteraard vaak ook zo is, maar de impact ervan is hier in de VS een stuk heftiger. En dat is voelbaar op het exclusieve feestje. Dit gaat niet alleen over een leuk stapeltje leesvoer maken, ik sta midden in een pr-achtig knooppunt van wat de stijl en innovatie van het Amerika van morgen moet zijn. Een uitwisseling van gesprekken tussen mensen die belangrijker zijn dan de politiek – zo vertelt de ambiance mij. Ongevoelig voor al deze typisch New Yorkse pretenties leg ik na thuisgekomen het blad doorgebladerd te hebben naast me neer. Een oplage van 700.000, dat is nog minder dan De Telegraaf…

Een kind schrok zich een trauma toen zijn vader hem voor een gat in de muur in het New Museum hield. Dat worden vreemde nachtmerries…

De Zwitser Urs Fischer is de man achter dit kunstwerk; een van de velen die te zien op de grote expositie in het New Museum. Wat deze man doet omschrijft zijn bio nog het best: ‘Fischer explores the secret mechanisms of perception, combining a Pop immediacy with a neo-Baroque taste for the absurd’. Zo extreem als de vloeren die  hij een paar jaar geleden uit galerieën hakte, wordt het dit keer niet, maar dat maakt de tentoonstelling er niet minder indrukwekkend om. Naast de tong (Noisette genaamd) is de ruimte die compleet behangen is met een afbeelding van dezelfde ruimte is een meer subtiel hoogtepunt van de expositie. Hij fotografeerde iedere vierkante centimeter van de ruimte – verder bezet met een smeltende piano – drukte dat af op behang om dat op exact dezelfde plek eroverheen te plakken.

Een eerste bezoek aan New York betekent ook een bezoek aan de grote gebouwen, vrijheidsbeelden en andere Manhattanattracties. De Lonely Planet, de 100%, de National Geographic plus nog talloze andere ‘the best of the best and most exclusive thrilling things to do and other amazing sights and scenes’; er is waarschijnlijk geen locatie waar zoveel gidsen over zijn verschenen met allemaal dezelfde informatie. Ik sloeg die stap over, nam een New York Pass samen met mijn tijdelijk aanwezige herfstvakantievierende familie en nam genoegen met het gratis bijbehorende boekje.  Volgens mijn persoonlijke notendop zijn de sensaties weinig bijzonder, en juist de geschiedenis een sensatie.

3. New York Museum
Bescheiden museum op 5th avenue bij Central Park. Geen heftige security zoals bij de meeste andere musea en attracties, maar ouderwets geschiedenis leren zonder potentiële terrorist te zijn. De documentaire op drie schermen die er constant wordt uitgezonden is een heldere en mooie samenvatting van de New Yorkse geschiedenis, met de bekende acteur Stanley Tucci als prettige vertelstem bij de fascinerende foto’s en kaarten die verder ook in het museum hangen.

2. Circle Line rondvaart
Gelukkig net op tijd voor de drie uur durende versie, die een volledige rit doet rond Manhattan. De gids klinkt als een radioman uit de jaren dertig, ook de grappig bedoelde bijzinnen komen er op de automatische piloot uit, wat het nogal eens lastig maakt om je aandacht erbij te houden. Beetje opletten dus en gewoon veel kijken en je krijgt een goede impressie van wat Manhattan omvat en de  hele geografische context ervan. Een panoramabeleving van 360 graden waardoor je pas echt voelt wat Manhattan is.

1. Ellis Island
Ik verwachtte een bejaarde terminal omgebouwd tot knus museum, maar het grootse complex is volgestopt met de immigratiegeschiedenis van New York. Alle aspecten van immigratie in New York en de VS komen aan bod, maar natuurlijk ligt de focus op de taferelen die op die plek plaats vonden. Je leert een hele hoop als je een beetje aandacht besteedt aan de geschiedenisboeken die over alle muren zijn verspreid vergezeld met prachtige foto’s (waaronder ook indrukwekkende portretten van doorleefde koppen van immigranten), documenten en wat oude spullen. Maar vooral: je voelt het. Dat klinkt allemaal wat pretentieus, maar de New Yorkse samenleving en mentaliteit is een stuk beter te plaatsen als je eenmaal wijzer bent over de hele geschiedenis.

En dan nog een ‘Mwa-van-een-afstand-is-ie-eigenlijk-veel-mooier’ -top 2
2. Empire State Building
Misschien komt het doordat ik al een aantal keer eerder metropolen aanschouwde vanaf grote hoogte, of het beeld van New York uit de lucht al heel bekend is, maar echt amazed was ik niet op het dak van de Empire. De Top of the Rock van het Rockafella Centre hadden we ook gehad, dus dat zou ook nog een rol kunnen spelen. Kies er één als je niet genoeg tijd hebt om alles te doen.

1. Statue of Liberty
Erin mag je niet zonder lang van te voren te reserveren, en al mocht je erin, zo spectaculair zal dat niet zijn. Maar zoals bij alles gaat het voor velen om de roem ervan, om te kunnen zeggen ‘ik ben er geweest’. Je kan een rondje lopen op het eiland – waar het ’s ochtends om tien uur al naar friet stinkt, maar dat voegt weinig toe omdat de rondvaartboot dat uitzicht al had gegeven. Tip: ga met de boot gelijk naar de tweede bestemming: Ellis Island.

Geschiedenis is cool! Hoor je je geschiedenisleraar van de middelbare school nog tevergeefs promoten, maar hij of zij had gelijk. De publieke omroep maakte een paar erg goede programma’s over de geschiedenis van New York, als je het gemist hebt check vooral de afleveringen van The New York Connection en Nederland in New York op internet nog eens na  Ook het op de koffie-bezoek van Man Bijt Hond aan New York is de moeite van het kijken waard.

De nieuwe Bright is uit, het blad voor innovative lifestyle, zoals Bright zelf claimt. En omdat Seoul nogal innovatief bezig is de laatste jaren en nog meer innovatieve beloftes maakt voor de komende jaren, werd het tijd voor een verhaal. Design, technologie en duurzaamheid zijn de sleutelwoorden voor de Koreaanse kenniseconomie en daar mocht ik het voor Bright uitgebreid over hebben.

Telefoons zijn van Samsung of LG en rijden doe je in een Hyundai. Aan dat nationalistische straatbeeld zou wel eens definitief een einde kunnen komen de komende jaren. De EU en Zuid-Korea hebben een handelsovereenkomst getekend dat zowat alle invoerrechten van tafel veegt. Pas nog wrikte de Amerikaanse iPhone de Koreaanse telefoonmarkt open, nu hebben de Europeanen vrij spel op praktisch alle segmenten.   Vorig jaar ging er een miljard of 65 aan euro’s om in de handel tussen Korea en de EU, met de bevrijding van de markt wordt een stijging van 20 procent verwacht. Om het tot een goede ruil te maken, mag Korea uiteraard rekenen op het schrappen van een hoop invoerrechten in Europa. Korea voelt zich klaar voor een hardere concurrentiestrijd, hoewel er nog voorzichtig wordt omgegaan met de zwakkere sectoren in Korea zoals de landbouw. Hopelijk kunnen de Koreanen er in ieder geval op rekenen dat een plak Goudse kaas op de boterham beter te veroorloven is en dat de Volkswagens niet langer alleen voor de rijken zijn. En wellicht dat Cass en Hite nog eens goed naar zijn recepten gaat kijken als de flessen Heineken een stuk goedkoper worden.